گزارش| نگرش متفاوت سیاست‌مداران ترکیه به توافقنامه لوزان

گزارش| نگرش متفاوت سیاست‌مداران ترکیه به توافقنامه لوزان

در ۹۷ سالگی پیمان لوزان، برخی از احزاب ترکیه، سالگرد این پیمان را مانند یک پیروزی بزرگ جشن می‌گیرند و برخی دیگر نیز، از لوزان به عنوان یک شکست تاریخی بزرگ یاد می‌کنند.

به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم٬ در جنگ جهانی نخست، امپراطوری عثمانی برخلاف ایران بی‌طرف نماند و با حمایت از آلمان، وارد جنگی شد که در آن، گروهی از وزرا و رجال عثمانی موسوم به ترک‌های جوان همچون انورپاشا، طلعت پاشا و جمال پاشا، تصور می‌کردند فاتح جنگ خواهند بود و پس از پایان جنگ، نه تنها به رفرم و اصلاحات باب دل خود ادامه می‌دهند بلکه صاحب قلمرو گسترده‌تری خواهند شد.

اما به قول یک ضرب‌المثل مشهور ترکی٬ «حساب خانه و بازار با هم جور درنیامد» و محاسبات جنگ بر اساس فاکتورهایی پیش رفت که فرماندهان سپاه عثمانی، فکرش را نکرده بودند.

در نتیجه امپراطوری عثمانی شکست سنگینی را متحمل شد و فاتحین تصمیم گرفتند «پیرمرد علیل و بیمار اروپا» را تنبیه کنند و او را به خاطر  قدرت‌نمایی‌هایش به جزا برسانند.

عثمانی و ترکیه از آن دوران و طی مراحلی شامل توافق سایکیس پیکو بین انگلیس و فرانسه (1916 میلادی)، معاهده سور (1920 میلادی) و سرانجام پیمان لوزان (1923 میلادی)، برای همیشه تحت تاثیر پیامدهای تصمیمات و اقدامات غربی‌ها قرار گرفت.

حالا نزدیک به صد سال از آن دوران گذشته است اما شواهد نشان میدهد که ترک‌ها، هنوز هم، آثار و پیامدهای آن رویدادهای تاریخی را از یاد نبرده‌اند.

امروز 97 سال از امضای پیمان لوزان می‌گذرد و نگاهی به رسانه‌ها نشان می دهد که در 97 سالگی پیمان لوزان، برخی از احزاب ترکیه، سالگرد این پیمان را مانند یک پیروزی بزرگ جشن می‌گیرند و برخی دیگر نیز، از لوزان به عنوان یک شکست تاریخی بزرگ یاد می‌کنند.

آنهایی که لوزان را تحسین می کنند

روزنامه ینی چاغ ارگان حزب راست افراطی خوب به رهبری مرال آکشنر٬ در صفحه نخست، سالگرد لوزان را تبریک گفته و آن را همچون نقطه‌ای مهم از کل ظفرهای تاریخ ملت ترک٬ قلمداد کرده است.

البته احزاب و اشخاص نزدیک به تفکرات کمالیستی نیز چنین دیدگاهی دارند و به دنبال آن هستند تا لوزان را به عنوان نشانه پیروزی بزرگ مصطفی کمال٬ ارزیابی کنند. چرا؟ پاسخ روشن است.

نه تنها بر اساس استدلال آنها، بلکه بر اساس اسناد و واقعیت‌های تاریخی و حقوقی٬ باید این موضوع را پذیرفت که لوزان برای ترک‌ها، بسیار بسیار بهتر از عهدنامه سور بود.

اگر ترک‌ها زیر بار عهدنامه سور می رفتند، ارامنه و کردها در منطقه صاحب دو دولت خودمختار ارمنی و کُردی می‌شدند و همین جغرافیایی هم که حالا از آن به عنوان جمهوری ترکیه نام برده می‌شود، از دست می‌رفت.

یالچین بایر نویسنده حریت نوشته است:«پیمان لوزان٬ مهم‌ترین سند حقوقی جمهوری ترکیه است و در سالروز این پیمان باید از آتاتورک و عصمت اینونو یاد کنیم و بدانیم که مخالفین لوزان٬ عقب مانده و مرتجع هستند.»

اهمیت جایگاه عصمت اینونو

مذاکرات دشوار لوزان 8 ماه تمام به طول انجامید و در این مدت، هیات ترک در لوزان حضور داشت و مداوماً در حال رایزنی بود. رئیس هیات مذاکره‌کنندگان ترکیه عصمت اینونو بود. فردی که یار غار آتاتورک بود و به مدت چند دهه در آغاز در مقام نخست وزیر و بعدها به عنوان رئیس جمهور، در جمهوری ترکیه، ایفای نقش کرد.

کشور ترکیه ,

او همچنین دو معاون، دو محافظ و بیش از 14 مشاور و 3 منشی و مترجم را با خود به لوزان برده بود و زیر سوال بردن ماهیت و کم و کیف دستاوردهای او، از این نظر برای کمالیست‌ها ناخوشایند است که در سپهر فکری و ایدئولوژیک آنها، عصمت پاشا مرد شماره 2 کمالیسم است و نباید به جایگاه او، تخطی شود.

کشور ترکیه ,

آنها که لوزان را نمی‌پسندند

امروز با وجود آن که بسیاری از روزنامه‌های نزدیک به مشی فکری کمالیستی و ملی گرا، سالگرد لوزان را به عنوان سالگرد پیروزی ترکیه تبریک گفته‌اند، روزنامه ینی آکیت از روزنامه های نزدیک به اتاق فکر حزب عدالت و توسعه چنین تیتری به کار برده است:«نود و هفتمین سالگرد شکست بزرگ.»

این روزنامه از قول یک محقق ترک به نام شکری آلتون نوشته است:«لوزان، برای ما نه تنها سالگرد یک جشن و پیروزی نیست، بلکه سالگرد یک شکست بزرگ است. اگر ما امروز مجبوریم در شرق مدیترانه، در اژه، سوریه و عراق و لیبی به جنگ استقلال ادامه دهیم، همه و همه به خاطر این است که هیات ما در مذاکرات لوزان، امتیازات فراوانی داده و از مرزهای میثاق ملی عثمانی، پا پس کشیده است.»

به عبارتی دیگر، این محقق ترک بر این باور است که هیات مذاکره کننده عثمانی در لوزان، یا باید بیش از پیش بر مواضع خود پافشاری می کرد و امتیاز نمی داد یا در صورت توقف مذاکره، یک بار دیگر وارد جنگ می‌شدند تا قلمرو عثمانی موسوم به میثاق ملی را حفظ کنند.

البته مشخص نیست که اولاً هیات مذاکره کننده ترک، چه کارت فشارهایی برای گرفتن امتیاز در دست داشت و آیا آن ارتش شکست خورده و ضعیف، واقعاً می‌توانست باز هم بجنگد یا نه؟

اردوغان در مورد لوزان چه می‌گوید؟

برخی از تحلیل‌گران معتقدند که ترکیه هنوز هم با تاسیس کشورهای جدیدی به نام عراق و سوریه کنار نیامده و ادعاهای تاریخی آنکارا در مورد موصل٬ کرکوک و حتی مناطقی از حلب، هنوز هم سرجایش است.

اما واقعیت این است که ترکیه در این حوزه دست به اقدامات جدیدی زده و به عنوان مثال، به جای اصرار بر موضوع خاک و الحاق، به مساله مهمی به نام نفوذ و تاثیرگذاری استفاده از کارت ترکمان‌ها، کردها و اهل سنت، بهای بیشتری داده است.

با این حال، رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه و رهبر حزب عدالت و توسعه، بدش نمی‌آید که هر از چندگاهی، کل پیمان لوزان را زیر سوال برده و آن را به چالش بکشد. او تاکنون چندین بار در این مورد اظهار نظر کرده است.

اردوغان در سال 2016 میلادی گفت:«برخی ها اصرار دارند که لوزان را به عنوان یک پیروزی جلوه دهند و آن را به خورد ما بدهند. همین الان در اژه٬ اگر از ساحل ترکیه داد بزنید، در جزایر یونان صدای شما را می‌شنوند. آن جزایر را در لوزان از ما گرفتند. یادتان نیست؟ کجای این پیروزی است؟ اگر آن هیات، به درستی مذاکره می‌کرد، ما حالا چنین دردسرهایی نداشتیم.»

اردوغان، یک بار هم در کمال ناباوری همگان و در حالی که کسی انتظار نداشت، در حضور رئیس جمهور یونان هم، از این مساله سخن گفت که باید و نبایدهای حقوقی لوزان باید یک بار دیگر مورد بررسی قرار بگیرد. اما رئیس جمهور یونان که تلاش می کرد تعجب خود را پنهان کند، مودبانه اعلام کرد که یونان حاضر نیست در مورد لوزان بحث کند.

همه این‌ها در حالی است که احمد داوود اوغلو از معماران سیاست خارجی حزب عدالت و توسعه، لوزان را به عنوان یک دستاورد تاریخی بزرگ و سند می دانست که در مسیر حفظ صلح و ثبات، وظایفی بر دوش ترکیه نهاده است که نمی توان آنها را بر زمین نهاد.

در همان دوره، مخالفین دولت اردوغان، جوک‌ها و لطیفه‌هایی برای داوود اوغلو ساختند که به دو نمونه آن، می توان اشاره کرد.

اگر داوود اوغلو رئیس هیات مذاکره کننده ترکیه در لوزان بود، پس از بازگشت به کشور می‌گفت: دوستان! ما اشتباه می‌کردیم. ظاهراً طرفِ پیروز جنگ آنها هستند! ما نبرده‌ایم، آنها برده‌اند.

نمونه دوم نیز چنین بود که داوود اوغلو از لوزان برمی‌گشت و به مردم ترکیه می‌گفت: پس از مذاکرات سخت و طولانی، یک دوخوابه خوب با سالن پذیرایی نصیبمان شد!

انتهای پیام/

واژه های کاربردی مرتبط
ویترین
واژه های کاربردی مرتبط
پربیننده‌ترین اخبار بین الملل
مهمترین اخبار بین الملل
مهمترین اخبار تسنیم
کارگزاری فارابی
hamrah aval